Japońska plecionka kumihimo 組み紐

Zapewne ta część naszych Czytelników, która lubi robótki ręczne, spotkała się z plecionką zwaną kumihimo (jap. 組み紐). Jest to sznurek spleciony z najczęściej różnokolorowych nitek, tradycyjnie jedwabnych. Historia tego typu rękodzieła nie jest dokładnie znana, ale wiadomo, że ma ona swoje korzenie już w okresie Nara (710-784). Kiedy buddyzm przybył do Japonii, kolorowe plecione sznurki zaczęły być używane do przeganiania złych duchów, a nawet sam proces plecenia był formą medytacji dla mnichów. Na początku kumihimo były elementem i akcesorium typowo świątynnym, np. używano ich do zawiązywania szat mnichów lub do związywania cennych sutr. Później sznurki te zaczęły być popularne również wśród klasy samurajskiej, ponieważ wiązano nimi poszczególne elementy zbroi oraz obwiązywano […]

Japońskie bajki – Taketori monogatari(竹取物語)

Pewnego dnia Taketori no Okina (竹取翁 – starzec zbierający bambus), podczas chodzenia po lesie, znalazł dziwny kawałek bambusa. Po rozcięciu okazało się, że siedzi w nim niemowlę wielkości kciuka. Szczęśliwy zabrał dziewczynkę do domu, gdzie wraz z żoną wychowali ją jak własne dziecko. Dostała imię Kaguya-hime (かぐや姫). Kaguya-hime wyrosła na przepiękną dziewczynę. Na nic zdały się wysiłki rodziców, aby trzymać adoratorów z dala od córki. Pięciu książąt przyszło prosić o jej rękę. Niechętna do zamążpójścia dziewczyna dała niemożliwe do wykonania zadania każdemu z kandydatów, ogłaszając, że wyjdzie za tego, który dostarczy jej wymaganych przedmiotów. Każdy z nich miał zdobyć inną rzecz dla księżniczki. Przedmioty, których sobie zażyczyła, były bardzo wyjątkowe: […]

Czym jest amigurumi (編みぐるみ)?

Robótki ręczne były kiedyś sposobem na nową czapkę, szalik, lub rękawiczki na zimę, a co zdolniejsze osoby potrafiły wyczarować nawet sweter. Dziś to wszystko można kupić w sklepach, jednak wiele osób wciąż ceni robienie na drutach lub szydełkowanie jako odprężające zajęcie. Czy wiedzieliście jednak, że istnieje japońska „szkoła” szydełkowania? Amigurumi (編みぐるみ) to dosłownie szydełkowane. Jest to japońska sztuka dziania lub szydełkowania małych pluszaków i antropomorficznych stworzeń, najczęściej są to zwierzęta. Nie wiadomo, kiedy właściwie ta forma szydełkowania pojawiła się w Japonii. Wiadomo jednak, kiedy pojawił się w japońskiej telewizji publicznej NHK pierwszy program na ten temat — było to w latach 80. Popularność szydełkowania nie malała  w Japonii przez kilka dziesięcioleci, po […]

Sztuka pakowania w tkaninę – furoshiki (風呂敷)

W japońskiej kulturze opakowanie jest tak samo ważne, jak jego zawartość. Wielkim nietaktem jest wręczenie komuś prezentu bez opakowania. Chociaż w Japonii podobnie jak na Zachodzie używa się w tym celu kolorowych toreb, papierów czy pudełek, to tradycyjnym sposobem jest zawinięcie przedmiotu w specjalną barwną tkaninę zwaną furoshiki. Furoshiki ma swoje początki już w VIII wieku, czyli w epoce Nara. Wzorzyste tkaniny były używane przez użytkowników publicznych łaźni, czyli onsenów, do zawijania swoich ubrań. Z czasem z tego zwyczaju wykształciła się sztuka pakowania podarków. Istnieje wiele rozmiarów furoshiki. Może być małe jak chusteczka do nosa lub duże jak prześcieradło. Dzięki różnorodności rozmiarów  może być wykorzystane do opakowania dosłownie wszystkiego. W […]

Laleczki kokeshi (こけし)

W Japonii jest wiele tradycyjnych rzemiosł, zaliczanych do sztuk pięknych. Najbardziej znane z nich to ceramika, tkactwo i produkcja wyrobów z laki. Wciąż wyrabia się piękny i mocny papier washi (jap. 和紙), który ma wiele artystycznych i praktycznych zastosowań. Z drewna wykonanych jest wiele pięknych przedmiotów domowych, np. piękne lalki kokeshi (jap. こけし). Najstarsze kokeshi pochodzą ze środkowego okresu Edo, czyli przełomu XVII i XVIII wieku. Kokeshi produkowane są w całej Japonii, każdy region charakteryzuje własny styl w odniesieniu do kształtu, własne wzory dekoracyjne, własny dobór kolorów. Uważa się, iż te najbardziej oryginalne, które dały początek modzie na kokeshi, pochodzą z regionu Tohoku, czyli północnej części wyspy Honsiu. Tradycyjna lalka ma prostą budowę, składa się z głowy i […]

Zapraszający kot – maneki-neko 招き猫

Na figurkę kota z podniesioną prawą lub lewą łapą natkniemy się niemal w każdym domu, sklepie czy restauracji w Japonii. Ukochany kot Japończyków jest symbolem szczęścia, a tym samym jednym z popularniejszych prezentów wybieranych na wyjątkowe okazje. Wyglądem przypomina koty rasy bobtail ze względu na krótki ogonek, sterczące uszy oraz trójkolorowe umaszczenie, choć to ostatnie nie jest jedynym wariantem kolorystycznym tej figurki. Znajdziemy je również w wersji czarnej mającej odpędzać złe duchy, złotej, która ma przynosić bogactwo, a także białej, zielonej, a nawet różowej, symbolizującej miłość. Historia maneki-neko łączy się z legendą o mnichu opiekującym się upadającą świątynią, który zlitował się nad bezdomnym kotem i przygarnął go pod swój dach. […]

Pierwsza psychologiczna powieść świata – Genji monogatari (源氏物語)

Powszechnie znane dzieła literatury japońskiej w Polsce to głównie książki Harukiego Murakamiego, jednak ten kraj ma znacznie więcej do zaoferowania, jeśli chodzi o czytelnictwo. To w Japonii powstał utwór, który uważa się za pierwszą w świecie powieść. Co więcej, ta najważniejsza powieść w japońskiej literaturze została napisana przez kobietę. Murasaki Shikibu urodziła się około 978 roku i większość swojego życia spędziła w pobliżu pałacu cesarskiego w Kioto. Po krótkim małżeństwie ze starszym mężczyzną, zaczęła służyć na dworze cesarzowej Akiko (Shōshi) jako dama dworu. To podczas swojej służby stworzyła Genji Monogatari (源氏物語), czyli w polskim tłumaczeniu Wiesława Kotańskiego „Opowieść o Księciu Promienistym”. Utwór składa się z 54 rozdziałów przytaczających życie i romanse […]

Niezwykłe lalki teatru bunraku (文楽)

Każdy, kogo fascynuje japońska kultura, powinien koniecznie zainteresować się jedną z form tradycyjnego teatru japońskiego, jaką jest teatr lalkowy bunraku. Wyjątkowe, pieczołowicie wykonane lalki poruszają się po scenie jak żywe, a towarzysząca spektaklowi tradycyjna japońska muzyka zapewnia niezapomniane wrażenia. Szczególne cechy bunraku Ta wysoko rozwinięta forma funkcjonuje pod tą nazwą od końca ery Meiji (1969-1912), natomiast przedtem była znana jako ningyō jōruri  — „lalkowa sztuka narracyjna”. Samo jōruri to określenie typu muzyki na shamisen (tradycyjny japoński instrument czterostrunowy), która akompaniuje spektaklowi. Wysoka wartość artystyczna spektaklu bunraku to nie tylko umiejętności operatorów pieczołowicie wykonanych lalek (każda lalka jest poruszana przez trzy osoby), ale także muzyka. Na całym świecie można oglądać teatr lalkowy, […]

Jednookie szczęście, czyli lalka daruma – 達磨

Japońska lalka daruma (達磨) nieco przypomina dobrze znaną Polakom pękatą lalkę ”wańkę-wstańkę”. Cięższa u podstawy, ilekroć przewrócona, zawsze wraca do pozycji pionowej. Według Japończyków świadczy to o magicznej mocy lalki, która pomaga swojemu właścicielowi w przezwyciężaniu niepowodzeń, ”podnoszeniu się” po porażkach. Kim jest zatem Daruma? Według legend Daruma to buddyjski mnich, który żył w V lub VI w. naszej ery. Miał on odbyć podróż z ojczystych Indii do Chin, dzięki czemu za jego sprawą powstał w Chinach buddyzm chan, który w Japonii przyjął nazwę zen. Jedna z legend głosi, iż daruma odbył kilkuletnią medytację w pobliżu klasztoru Shaolinssu. To właśnie wtedy, siedząc bez ruchu, przodem do ściany, miał stracić nogi. […]

Ceremonia parzenia herbaty chanoyu 茶の湯

  Ceremonia herbaty (chanoyu 茶の湯, dosłownie „wrzątek na herbatę”), zwana również chadō, sadō  茶道, czyli „drogą herbaty”, jest japońskim obyczajem polegającym na uroczystym przyrządzaniu i podawaniu zielonej herbaty. Towarzyszą temu pewne reguły, z tradycję sięgającą nawet kilkunastu wieków. Herbata dotarła do Japonii z Chin w VIII wieku, natomiast parzona podczas ceremonii matcha 抹茶, czyli sproszkowana zielona herbata, pojawiła się dopiero w XIV wieku. Rytuał herbaciany rozpowszechniła buddyjska szkoła zen. Istotą picia matcha było oczyszczenie duszy poprzez zjednoczenie się z naturą. Chanoyu towarzyszy klimat spokoju i wdzięku, a także wyrafinowana, ale jednocześnie skromna estetyka. Ceremonie pełne odbywają się w pawilonach chashitsu i charakteryzują się rozbudowanym rytuałem. Chashitsu jest wolno stojącym pawilonem o rozmiarach czterech i pół […]

Teatr kobiet – Takarazuka 宝塚

Poza tradycyjnymi teatrami, czyli no, kabuki, czy bunraku w Japonii niezwykle popularny jest również kobiecy teatr Takarazuka (jap. Takarazuka Kagekidan 宝塚歌劇団). Dlaczego kobiecy? Poza tym, iż wszystkie role odgrywane są przez kobiety, zarówno męskie, jak i damskie, także widownię stanowią niemalże w 100% przedstawicielki płci pięknej. Początki damskiego teatru Geneza powstania teatru Takarazuka sięga roku 1913, kiedy w miejscowości Takarazuka, w jednym z ośrodków wypoczynkowych powstał żeński chór (Takarazuka Shokatai), który miał uatrakcyjniać turystom czas. Występy tak się spodobały, iż w 1919 r. powstała oficjalna siedziba teatru (Shinkagekijō) oraz szkoła muzyczna (dzisiaj: Takarazuka Ongaku Gakkō). Szkoła muzyczna Takarazuka Naukę w niej mogą rozpocząć dziewczęta pomiędzy 15 a 18 rokiem życia. Kandydatki, które przejdą […]

Świątynia od kotów i szczęścia w miłości

W Japonii dużą wagę przywiązuje się do małżeństwa. Istnieje wiele sposobów ułatwiających Japończykom odnalezienie tej właściwej osoby. Oprócz współczesnych „swatów” popularne jest również odwiedzanie miejsc uważanych za posiadające moce lub energię (tzw. „power spot”) pomagającą w odnalezieniu „tej jedynej” albo „tego jedynego” (czyli pełniących funkcję en-musubi 縁結び. Może to być miejsce na łonie natury lub świątynia. Jedna z nich, prawdopodobnie najbardziej popularna, znajduje się w Tokio. Świątynia Imado (Imado-jinja 今戸神社) Znajduje się kilka kroków od stacji metra Asakusa. Ta świątynia shintoistyczna poświęcona jest cesarzowi Ojin oraz bóstwom Izanagi-no-mikoto i Izanami-no-mikoto, parze demiurgów, którzy zgodnie z mitologią japońską stworzyli świat. Są rodzeństwem, jednak ich ślub zaskutkował wydaniem na świat licznego potomstwa w postaci […]