Tajemnice japońskiego budownictwa – fusuma 襖

Pokój w japońskim stylu z przesuwanymi ścianami…. Kto z nas nie chciałby spędzić czasu w takim klimatycznym miejscu? Z pewnością większość naszych czytelników wie, że tradycyjne japońskie mieszkanie różni się od tych, które znamy z Europy. Ze względu na klimat i dostępne materiały budowano mieszkania z drewna i bambusa, a zamiast okien czy ścian wstawiano lekkie, przesuwane drewniane panele obłożone papierem lub tkaniną. Typowe dla japońskiej architektury panele nazywane są fusuma 襖. Ten element architektury pojawił się już w późnym okresie Heian (794-1185). Jednak to w okresie Edo (1603-1867), wraz z rosnącą popularnością ceremonii herbacianych, wzrósł również popyt na fusuma. W okresie Meiji (1868-1912) weszły do masowej produkcji. Fusuma ma drewniany szkielet, […]

Czy można uczyć się zapachów? O kōdō (香道) słów kilka

Jednym z ważniejszych pojęć w kulturze japońskiej jest pojęcie drogi – dō (道). Szczególnie kojarzy się ono ze sztukami walki, takimi jak kendō (剣道, droga miecza),kyūdō (弓道, droga łuku) albo ceremonią parzenia herbaty – chadō (茶道, droga herbaty). Istnieje nawet droga zapachów – kōdō (香道), która początkowo była rozrywką dla dworzan i samurajów – niezwykle wyszukaną i wymagającą ogromnej wprawy. Jak na każdą ceremonię przystało, i ta ma zestaw specjalistycznych utensyliów, sformalizowanych gestów oraz rozbudowaną warstwę znaczeniową. Zacznijmy od samych zapachów. W kōdō istnieje sześć rodzajów zapachowego drewna a można opisać je na pięć sposobów: ostry, słodki, kwaśny, gorzki i słony. To właśnie jest kwintesencją kōdō. Narzędzia potrzebne do ceremonii to przede wszystkim specjalna czarka, w której spala […]

Mitologia japońska – cz. II – bogini Amaterasu

W drugiej części artykułu poświęconego mitologii poznamy bliżej historię bogini Amaterasu , która sprawuje władzę nad światem. Amaterasu  (jap. 天照 Świecąca na niebie), Amaterasu Ōmikami (jap. 天照大神, 天照大御神 Wielki i Święty Duch Świecący na Niebie) – japońska bogini słońca, narodzona z lewego oka boga Izanagiego i wyznaczona przez niego do panowania na Wysokiej Równinie Niebios, główne bóstwo shintō. Pierwsze wzmianki o Amaterasu pojawiają się w dwóch najstarszych japońskich kronikach – Kojiki (ok. 712 r.) i Nihon Shoki (ok. 720 r.).  Amaterasu, siostra władcy oceanu  i boga burz Susanoo oraz boga księżyca Tsukuyomi, zesłała na ziemię swojego wnuka Ninigiego, który dał początek japońskiemu rodowi cesarskiemu. Uważana jest za dawczynię zdobyczy cywilizacji takich […]

Mitologia japońska – cz. I – stworzenie świata

W Polskich szkołach na lekcjach języka polskiego poznajemy mitologię grecką i rzymską. Mamy okazję dowiedzieć się jak wg. niej powstał świat, bogowie i ludzkość. A jak świat rodził się według mitologii japońskiej? Może nawet dostrzeżemy pewne podobieństwa. Do VI wieku n.e. w Japonii uprawiano różne kulty animistyczne. Następnie zaczął się szerzyć buddyzm, dla odróżnienia od tej nowej religii, bukkyō (, stare wierzenia nazwano shintō). Wielu Japończyków bierze dziś ślub w obrządku shintō, pogrzeby zaś odprawiane są w obrządku buddyjskim. A wszystko zaczęło się od pary prabogów japońskich (demiurgów)  którzy stworzyli świat i bogów- Izanagi (jap. イザナギ ) i Izanami (jap. イザナミ ) Izanagi i Izanami byli rodzeństwem, ósmą z kolei parą istot, które […]

Matcha (抹茶)

Matcha (抹茶) – to docelowo drobno zmielony proszek specjalnie wytwarzany do parzenia zielonej herbaty. Ma ona postać niezwykle intensywnie zielonego pudru a powstaje ona ze zmielenia liści pochodzących z zacienionych pól Japonii co sprawia, że jest tak wyjątkowa. Tradycyjna Japońska ceremonia parzenia herbaty koncentruje się na przygotowaniu i piciu matcha. Współcześnie możemy obserwować używanie matcha również do wielu innych produktów spożywczych jako barwnik czy też polepszacz smaku. Stąd spotkać można matcha o kilku rodzajach jakości. Te najlepsze naturalnie służą  do parzenia herbaty, te słabszej jakości to , matcha kulinarna – dodawana do innych produktów. W Japonii możemy spotkać również mieszanki matcha, wtedy nadawane są im iście poetyckie nazwy „imiona herbaty”. Nazwy […]

Japoński stwór tengu 天狗

Mityczny stwór obecny także dziś w kulturze japońskiej, pojawiający się np. w postaci masek na festiwalach matsuri. Jego nazwa pochodzi z chińskiego „tien gou”, co oznacza dosłownie „niebiańskiego psa”. Jest to nadprzyrodzona istota, która, wbrew swojej nazwie, przybiera w Japonii postać wielkiego ptaka z głową człowieka o długim nosie. Ta charakterystyczna cecha to prawdopodobnie pozostałość po ptasim dziobie. Dawniej według buddystów były to istoty uważane za demoniczne, przepowiadające wojnę. W japońskich legendach pojawiają się one jednak jako naiwne istoty, które z łatwością zostają wykiwane przez ludzi. Podobno tengu wytrenował w boju słynnego Minamoto Yoshitsune, gdy ten po śmierci ojca został wygnany do lasu. Są to więc istoty posiadające wyjątkowe umiejętności […]

Tenugui 手ぬぐい – praktyczny, estetyczny i wielofunkcyjny

  Gdy latem temperatury sięgają ponad 30 stopni, Japończycy używają przeróżnych metod, aby się ochłodzić, o których pisaliśmy w naszej poprzedniej notce, Sposoby na upal według Japończyków. Wspomnieliśmy tam o handotaoru, czyli małym ręczniczku używanym do wycierania twarzy podczas upałów. Innym rodzajem niewielkiego ręcznika jest tenugui 手ぬぐい, jednak ma on o wiele więcej ciekawych funkcji. Tenugui ma swoje korzenie w japońskiej tradycji. W odróżnieniu od tradycyjnych chusteczek, tenugui wykonany jest z cienkiej, bawełnianej tkaniny o prostokątnym kształcie. Wzór jest mały i powtarza się na całej powierzchni tkaniny lub jest duży i pojedynczy, na całej powierzchni. Wymiary wynoszą zwykle 35cm x 90cm. Oprócz pełnienia funkcji ręcznika, na przykład po skorzystaniu z publicznej toalety, gdzie […]

Japońska „wańka – wstańka” – daruma 達磨

Daruma (jap. 達磨 )– nazwa japońskiej pękatej lalki.  Pękate figurki przedstawiają postać Darumy (buddyjskiego mnicha) w sposób karykaturalny, choć zgodny z krążącymi o nim legendami – a zatem bez rąk i nóg, z wielkimi oczyma, (często bez źrenic), osadzonymi w wielkiej, zarośniętej czarną brodą i krzaczastymi brwiami twarzy. Prawdziwa postać Darumy  uosabia bowiem determinację, ale również poświęcenie, dyscyplinę i cierpliwość. Postać ta kojarzy się ponadto z długim życiem, dobrym zdrowiem, szczęściem i pomyślnością, a zatem z dobrą passą. Charakterystyczny kształt tych lalek powoduje, iż są one cięższe u podstawy, dzięki czemu, ilekroć przewrócone, zawsze wracają do pozycji pionowej. Ta właśnie ich cecha zdaje się być najważniejsza, bowiem uważa się, że lalka taka posiada moc […]

Sztuka z tuszu – suibokuga 水墨画

Suiboku-ga – styl malarstwa japońskiego jednak wywodzący się z Chin. Jest to malarstwo monochromatyczne. Do malowania używano czarnego tuszu, bardzo rzadko sięgano po farby (drobne plamy stonowanymi kolorami). Ten rodzaj malarstwa ściśle powiązany jest z kaligrafią, co można łatwo zauważyć podziwiając takie obrazy, które często zawierały inskrypcje w postaci poematu czy jedynie wyrażenia. W języku japońskim ‚sui’ oznacza wodę, ‚boku’ lub ‚sumi’ – czarny tusz, natomiast ‚ga’ lub ‚e’ – obraz. W Japonii rozwój tej nie codziennej sztuki możemy podzielić na cztery etapy. Każdy z etapów posiadał swoich mistrzów i charakterystyczne cechy (główne różnice to elementy, które przedstawiały obrazy). W końcowej fazie rozwoju suiboku-ga, kompletnej syntezie uległy style japoński i […]

Japoński teatr

Teatr japoński dzieli się na No, Kyogen, Bunraku oraz Kabuki. Nō (spotykana również pisownia noh) wywodzi się z sarugaku (małpia muzyka), który w VIII wieku rozwinął się z połączenia elementów tańca związanego z uroczystościami rolniczymi, akrobatyki i innych widowisk. Dekoracje w teatrze są bardzo proste. Aktorzy noszą maski i tradycyjne japońskie stroje. Swoje kwestie śpiewnie deklamują i poruszają się bardzo powoli. Kyogen to komediowy aspekt sarugaku. Spektakle wystawiane są w przerwach między sztukami no. Bunraku to teatr lalek, który powstał w XVI wieku. Jest to połączenie akompaniamentu (shamisenu), gry lalek oraz joruri (śpiewnej opowieści). Lalki są bardzo realistyczne, ale o połowę mniejsze od ludzi. Każdą lalką poruszają trzy osoby, które są widoczne na […]

Tajemnice japońskiego budownictwa – maty tatami 畳

  Jeżeli planujemy podróże po Japonii warto przed wyjazdem zaopatrzyć się w wygodne obuwie, które będzie można łatwo i szybko zdjąć. A to dlatego, że większość atrakcji turystycznych zwłaszcza w Kioto i Narze stanowią świątynie buddyjskie, chramy shintoistyczne, czy inne przykłady tradycyjnego budownictwa japońskiego, w których przy wejściu należy zdjąć buty. Gdy nasza wizyta przypada na chłodniejsze miesiące, niezbędnik podróżnika powinien zawierać także grube i ciepłe skarpetki, które niewątpliwie przydadzą się przy pokonywaniu długich korytarzy wyłożonych zimnymi deskami. Wspomniane obiekty zwiedza się na bosaka, ponieważ większość pomieszczeń wyłożonych jest matami tatami, które niszczą się, jeżeli chodzi się po nich w butach. Tradycyjnie część wewnętrzną maty wykonuje się ze słomy ryżowej, […]

Dlaczego Japonki miały czarne zęby? Historia ohaguro お歯黒

Na zachodzie z wielkim zaskoczeniem spotyka się fakt, iż w przeszłości (a czasami również współcześnie) Japonki jako integralny element swojego wyglądy przybrały również poczernione zęby. W kulturze, gdzie najbardziej pożądane są śnieżnobiałe zęby, zwyczaj ten wywołuje ogromne zdziwienie. Tym bardziej warto poznać jego historię. Praktyka czernienia zębów zwana jest po japońsku ohaguro (お歯黒), co dosłownie znaczy „czernienie zębów”.Ma swój początek prawdopodobnie w okresie Heian (794-1185) i był wtedy popularny szczególnie wśród dworskich kobiet. Malowały one wówczas swoje twarze na biało. W takiej oprawie odcień zębów mógł wyglądać niekorzystnie, dlatego aby go ukryć, oraz aby stworzyć iluzję szerokiego uśmiechu, malowano zęby na czarno specjalną miksturą. Czerniąca mieszanka, zwana kanemizu (金水), składała się […]