Karuta かるた – japońska gra karciana

Wyobraźcie sobie grę w karty, na których zamiast figur czy obrazków są fragmenty japońskich poematów. Dla kogoś nie będącego Japończykiem taka gra może okazać się bardzo trudna, jednak mimo to wielu obcokrajowców pasjonuje się grą karuta. Nazwa gry wywodzi się z portugalskiego słowa carta i oznacza karty, przywiezione właśnie przez Portugalczyków do Japonii w połowie XVI wieku. Dzisiejsze karuta można podzielić na te pochodzące z Portugalii oraz te z Eawase (gra z okresu Kamakura polegająca na dopasowaniu obrazków). Te pierwsze są obecnie o wiele mniej popularne (i nie mają na sobie japońskich napisów), dlatego skupimy się na tej drugiej kategorii. Eawase karuta Celem każdej gry tego rodzaju jest jak najszybsze rozpoznanie karty, […]

Początek Państwa Japońskiego (建国記念日 kenkoku-kinenbi)

Rocznica Założenia Cesarstwa Japońskiego (建国記念日 kenkoku-kinenbi) – jest to święto narodowe obchodzone corocznie 11 lutego. Ta data zgodnie z tradycją jest datą założenia Japonii przez cesarza Jimmu w 660 p.n.e. Początkowo święto to przypadało na Nowy Rok (w kalendarzu księżycowo-słonecznym). W okresie Meiji, rząd japoński wyznaczył dzień jako święto narodowe. Zbiegło się to z przejściem od kalendarza księżycowo-słonecznego do kalendarza gregoriańskiego w roku 1873. Wtedy to święto zostało przesunięte automatycznie na dzień 11 lutego.   関連記事 / Related posts: Święto początku państwa japońskiego – Kenkoku-kinenbi 建国記念日 Dzień Dziewczynek w Japonii – Hina-matsuri Japońskie Święta w „Złotym Tygodniu” Kenpo Kinenbi 憲法記念日 – Dzień Konstytucji Nowy Rok, nowy początek… (Oshogatsu)

Japońska plecionka kumihimo 組み紐

Zapewne ta część naszych Czytelników, która lubi robótki ręczne, spotkała się z plecionką zwaną kumihimo (jap. 組み紐). Jest to sznurek spleciony z najczęściej różnokolorowych nitek, tradycyjnie jedwabnych. Historia tego typu rękodzieła nie jest dokładnie znana, ale wiadomo, że ma ona swoje korzenie już w okresie Nara (710-784). Kiedy buddyzm przybył do Japonii, kolorowe plecione sznurki zaczęły być używane do przeganiania złych duchów, a nawet sam proces plecenia był formą medytacji dla mnichów. Na początku kumihimo były elementem i akcesorium typowo świątynnym, np. używano ich do zawiązywania szat mnichów lub do związywania cennych sutr. Później sznurki te zaczęły być popularne również wśród klasy samurajskiej, ponieważ wiązano nimi poszczególne elementy zbroi oraz obwiązywano […]

Historia trzech pierwszych zdjęć Japonii

W historycznych opowieściach dotyczących Japonii mówi się, że był to kraj zamknięty dla Zachodu. Dopiero w roku 1854, wraz z pojawieniem się amerykańskich Czarnych Statków, „brama” ta została otwarta. Sukces ten zachęcał inne kraje zachodnie do powielania tego dokonania. Warto wspomnieć, że pierwszy udany typ aparatu fotograficznego, czyli wykonujący tzw. dagerotypy, pojawił się w Japonii już w 1848 r. za sprawką Ueno Shunnojo (nota bene ojca pierwszego fotografa Japonii), który kupił go od holenderskich handlarzy na wyspie Deshima przy porcie Nagasaki. W 1859 roku następuje otwarcie portów Yokohama, Nagasaki i Hakodate dla zagranicznego handlu oraz pobytu obcokrajowców. W roku 1860 trzy pruskie okręty udają się do Japonii. I choć od dawna mówiono, iż […]

Japońskie bajki – Taketori monogatari(竹取物語)

Pewnego dnia Taketori no Okina (竹取翁 – starzec zbierający bambus), podczas chodzenia po lesie, znalazł dziwny kawałek bambusa. Po rozcięciu okazało się, że siedzi w nim niemowlę wielkości kciuka. Szczęśliwy zabrał dziewczynkę do domu, gdzie wraz z żoną wychowali ją jak własne dziecko. Dostała imię Kaguya-hime (かぐや姫). Kaguya-hime wyrosła na przepiękną dziewczynę. Na nic zdały się wysiłki rodziców, aby trzymać adoratorów z dala od córki. Pięciu książąt przyszło prosić o jej rękę. Niechętna do zamążpójścia dziewczyna dała niemożliwe do wykonania zadania każdemu z kandydatów, ogłaszając, że wyjdzie za tego, który dostarczy jej wymaganych przedmiotów. Każdy z nich miał zdobyć inną rzecz dla księżniczki. Przedmioty, których sobie zażyczyła, były bardzo wyjątkowe: […]

Japońskie instrumenty od historii do współczesności – taiko (太鼓)

Nazwa taiko (jap. 太鼓), choć oznacza „gruby bęben”, jest używana do określania nie tylko grubych bębnów, ale także wszystkich bębnów rozmaitych kształtów i rozmiarów. Dziś z taiko kojarzona jest relatywnie nowoczesna sztuka japońskich zespołów bębnowych (kumi-daiko). W ciągu ostatnich 50 lat od czasu powstania kumi-daiko, liczba zespołów bębnowych wzrosła do ponad 8 tysięcy! Dziś grupy taiko korzystają nie tylko z muzycznych tradycji japońskich, ale i nurtów światowych. Muzyka wykonywana na taiko jest pierwszym gatunkiem oryginalnej muzyki japońskiej, która rozpowszechniła się w świecie. Taiko podczas wojen, świąt i obrzędów religijnych Podejrzewa się, że styl gry na taiko przyszedł do Japonii wraz z buddyzmem z Indii. Fala kulturalnych wpływów z Chin i […]

Czym jest amigurumi (編みぐるみ)?

Robótki ręczne były kiedyś sposobem na nową czapkę, szalik, lub rękawiczki na zimę, a co zdolniejsze osoby potrafiły wyczarować nawet sweter. Dziś to wszystko można kupić w sklepach, jednak wiele osób wciąż ceni robienie na drutach lub szydełkowanie jako odprężające zajęcie. Czy wiedzieliście jednak, że istnieje japońska „szkoła” szydełkowania? Amigurumi (編みぐるみ) to dosłownie szydełkowane. Jest to japońska sztuka dziania lub szydełkowania małych pluszaków i antropomorficznych stworzeń, najczęściej są to zwierzęta. Nie wiadomo, kiedy właściwie ta forma szydełkowania pojawiła się w Japonii. Wiadomo jednak, kiedy pojawił się w japońskiej telewizji publicznej NHK pierwszy program na ten temat — było to w latach 80. Popularność szydełkowania nie malała  w Japonii przez kilka dziesięcioleci, po […]

Yōkai 妖怪 – świat japońskich potworów

Ważnym elementem każdej nacji są legendy i podania ludowe. Odzwierciedlają one nie tylko dawną historię i kulturę, ale także zmiany, jakie zachodziły w danym społeczeństwie na przestrzeni wieków. Warto przyjrzeć się japońskiemu fenomenowi, jakim są niezliczone opowieści i sylwetki duchów, demonów, stworów, potworów i zjawisk nadprzyrodzonych, nazywanych zbiorowo yōkai 妖怪. W przeciwieństwie do znanych nam historii o Babie Jadze czy duchach, japońskie yōkai są bardzo liczne, a każdy z nich ma swoją nazwę, historię i motyw działania, o którym to wiedza może uchronić nas przed bliskim spotkaniem lub poczucia gniewu takiej kreatury. Co jednak najważniejsze, te potwory i duchy zamieszkują wyłącznie Japonię i odegrały ważną rolę w kształtowaniu się świadomości narodowej. Zapraszamy […]

Japończycy zawalczą o Oscary

We wtorek (22.01) Amerykańska Akademia Filmowa ogłosiła nominacje do tegorocznych Oscarów. W gronie nominowanych znaleźli się Japończycy, którzy mają szansę na statuetkę w dwóch kategoriach: najlepszy film animowany oraz najlepszy film nieanglojęzyczny. Doceniona przez Akademię animacja to Mirai (未来のミライ ), w reżyserii Mamoru Hosody, twórcy takich pełnometrażowych anime, jak Wilcze dzieci, Summer Wars czy O dziewczynie skaczącej przez czas. Mirai rywalizować będzie z filmami: Iniemamocni 2, Ralph Demolka w internecie, Wyspa psów, oraz Spider-Man: Uniwersum. Ten ostatni film pokonał Mirai w walce o Złoty Glob. Szansę na Oscara ma także film Hirokazu Koreedy Shoplifters (万引き家族), za który reżyser został już nagrodzony kilkoma prestiżowymi nagrodami, w tym m. in. Złotym Globem. […]

Sztuka pakowania w tkaninę – furoshiki (風呂敷)

W japońskiej kulturze opakowanie jest tak samo ważne, jak jego zawartość. Wielkim nietaktem jest wręczenie komuś prezentu bez opakowania. Chociaż w Japonii podobnie jak na Zachodzie używa się w tym celu kolorowych toreb, papierów czy pudełek, to tradycyjnym sposobem jest zawinięcie przedmiotu w specjalną barwną tkaninę zwaną furoshiki. Furoshiki ma swoje początki już w VIII wieku, czyli w epoce Nara. Wzorzyste tkaniny były używane przez użytkowników publicznych łaźni, czyli onsenów, do zawijania swoich ubrań. Z czasem z tego zwyczaju wykształciła się sztuka pakowania podarków. Istnieje wiele rozmiarów furoshiki. Może być małe jak chusteczka do nosa lub duże jak prześcieradło. Dzięki różnorodności rozmiarów  może być wykorzystane do opakowania dosłownie wszystkiego. W […]

Japońskie legendy – Momotarō (Brzoskwiniowy Chłopiec)

Jedna z najbardziej znanych japońskich bajek opowiada o chłopcu imieniem Momotarō. Jego imię tłumaczy się dosłownie jako „Brzoskwiniowy Chłopiec”. Historia, początkowo przekazywana ustnie, zachowała swoją charakterystyczną dla przekazu ustnego formę – krótkie zdania i zwięzłą treść. Opowieść o Brzoskwiniowym Chłopcu prezentuje się następująco: Dawno, dawno temu żył sobie dziadek z babcią. Pewnego dnia dziadek poszedł w góry nazbierać chrustu, a babcia nad rzekę wybrać ubrania. Gdy prała, do rzeki spadła duża brzoskwinia i unosiła się na powierzchni wody. Babcia schwytała ją i wzięła ze sobą do domu. Gdy dziadek wrócił z gór, pokazała mu brzoskwinię. „Cóż za nadzwyczajnie duża brzoskwinia!” –powiedział zadowolony. Gdy babcia przecięła brzoskwinię na pół, ze środka […]

Laleczki kokeshi (こけし)

W Japonii jest wiele tradycyjnych rzemiosł, zaliczanych do sztuk pięknych. Najbardziej znane z nich to ceramika, tkactwo i produkcja wyrobów z laki. Wciąż wyrabia się piękny i mocny papier washi (jap. 和紙), który ma wiele artystycznych i praktycznych zastosowań. Z drewna wykonanych jest wiele pięknych przedmiotów domowych, np. piękne lalki kokeshi (jap. こけし). Najstarsze kokeshi pochodzą ze środkowego okresu Edo, czyli przełomu XVII i XVIII wieku. Kokeshi produkowane są w całej Japonii, każdy region charakteryzuje własny styl w odniesieniu do kształtu, własne wzory dekoracyjne, własny dobór kolorów. Uważa się, iż te najbardziej oryginalne, które dały początek modzie na kokeshi, pochodzą z regionu Tohoku, czyli północnej części wyspy Honsiu. Tradycyjna lalka ma prostą budowę, składa się z głowy i […]