Witaj szkoło! Początek roku szkolnego w Japonii

W Japonii obowiązkiem szkolnym objęte są dzieci od 6 do 15 roku życia (szkoła podstawowa i gimnazjum). W przeciwieństwie do Polski i innych krajów Zachodu, w Japonii zarówno rok szkolny jak i akademicki rozpoczynają się już w kwietniu! Nauka w szkołach przebiega przeważnie w systemie trymestralnym. Pierwszy trymestr trwa od kwietnia od ok. 20 lipca, kiedy to zaczynają się wakacje letnie. Powrót do szkoły następuje po ok. 6 tygodniach przerwy – na początku września. Uczniowie kontynuują naukę do 25 grudnia. Ponieważ 23 grudnia wypadają urodziny cesarza, będące świętem narodowym, niektóre szkoły już od tego dnia rozpoczynają wakacje zimowe, które trwają do początku stycznia. Zazwyczaj zajęcia zaczynają się między 4 a 7 stycznia, jednak w północnych rejonach Japonii (całe Hokkaidō, północna część rejonu Tōhoku oraz częściowo także prefektury Yamanashi i Nagano) ferie zimowe kończą się w okresie między 15 a 20 stycznia. W zamian za to ulegają skróceniu o 2 tygodnie wakacje letnie. Ostatni trymestr nauki trwa do późnego marca.

Podział roku akademickiego w praktyce wygląda podobnie, choć same zajęcia odbywają się w cyklach rocznych lub semestralnych. Natomiast formalnie w kalendarzu akademickim są 2 semestry zwane letnim i zimowym lub wiosennym i jesiennym. W porównaniu ze szkołami wydłużeniu ulegają wakacje letnie – bowiem zajęcia na uniwersytetach rozpoczynają się ponownie w październiku. Po przerwie zimowej zajęcia zaczynają się w pierwszym tygodniu stycznia i trwają przez około 3 tygodnie. Na większości uczelni w lutym jest tylko sesja egzaminacyjna, więc studenci mają wakacje do początku kwietnia, kiedy ma miejsce inauguracja nowego roku akademickiego. Absolwenci z danego rocznika, często ubrani w odświętne stroje ze spodniami hakama, uczestniczą także w wypadającej w marcu ceremonii ukończenia studiów (sotsugyōshiki). W celu zwiększenia konkurencyjności japońskich uczelni i przyciągnięcia większej ilości studentów zagranicznych, na uczelniach wyższych trwają dyskusje nad zmianą organizacji roku akademickiego, tak by rozpoczynał się on w październiku, jednak ku temu jeszcze daleka droga. Kwietniowa ceremonia immatrykulacyjna ma w Japonii długą tradycję i jest silnie powiązana z symboliką przyrodniczą. Kwiecień to czas kwitnienia wiśni (sakura), a wczesna wiosna uważana jest za okres nowych początków. Bujnie rozkwitające sakury, które często porastają szkolne podwórka i kampusy akademickie, są silnie związane z symboliką szkolną. Przykładowo, dawniej kiedy wyniki egzaminów wstępnych wysyłano kandydatom telegramem, jego treść brzmiała w przypadku przyjęcia na studia „Sakura saku” (Wiśnie kwitną), natomiast odpowiedź odmowna miała treść „Sakura chiru” (Płatki wiśni opadają).

Kwiecień jest miesiącem rozpoczynającym także rok fiskalny i podatkowy oraz momentem przyjęć do pracy nowych pracowników. Duże przedsiębiorstwa prowadzą rekrutację przez cały rok, jednak ceremonia przyjęcia do firmy (nyūshashiki) i rozpoczęcie pracy mają miejsce w kwietniu. Studenci już od trzeciego roku studiów (w Japonii uznawane za wyższe wykształcenie studia licencjackie trwają standardowo 4 lata) rozpoczynają proces poszukiwania pracy (shūshoku katsudō, w skrócie shūkatsu) – odziani w jednakowe garnitury lub garsonki chodzą na niezliczone rozmowy kwalifikacyjne i dokonują wyboru przyszłego pracodawcy. Wszyscy świeżo upieczeni absolwenci (shinsotsu) z danego rocznika są razem przyjmowani do pracy właśnie na początku kwietnia.

Z ilu części składa się plastikowa butelka? czyli segregacja śmieci

 
W polskich miastach stopniowo zaczyna być wprowadzane segregowanie śmieci i nieprzywykłym do tego mieszkańcom często sama koncepcja rozdzielania surowców może się wydawać niezrozumiała. Jednak jeżeli dzielenie śmieci na odpady komunalne, plastik i papier oraz szkło wydaje się komuś niezwykle pracochłonną czynnością, to warto przyjrzeć się zasadom segregacji odpadów w Japonii.

Podstawowe rodzaje śmieci w Japonii to śmieci do spalenia (moeru gomi), nie do spalenia (moenai gomi), odpady surowcowe (shigengomi) oraz odpady niebezpieczne (yūgai/kiken gomi). Do śmieci przeznaczonych do utylizacji zalicza się: odpady kuchenne, zużyty olej do smażenia (trzeba nasączyć nim materiał lub papier albo użyć środka zbrylającego), a także przedmioty z plastiku poniżej 50 cm długości (np. kasety wideo, żelazka i suszarki!). Śmieci nie nadające się do spalenia to: szkło, ceramika, żarówki i świetlówki, które muszą być spakowane do kartonów lub owinięte papierem i dokładnie opisane.
Natomiast odpady surowcowe dzielą się na:
– plastikowe opakowania (umyte i pozbawione etykiet): butelki i opakowania, tacki i miski, zakrętki, worki i reklamówki,
– puszki i szklane butelki (po produktach spożywczych), plastikowe butelki (PET) – w zależności od lokalnych zasad segregacji pakuje się je zbiorczo do jednego worka lub wkłada do osobnych plastikowych skrzynek ustawianych na ulicach. Przykładowo osławiona butelka PET składa się z 3 rodzajów plastiku! Przed wyrzuceniem należy ją dokładnie umyć oraz usunąć korek i etykietę.
– papier – gazety, czasopisma, złożone kartony (wszystkie dodatkowo powiązane w pęczki), kartony po mleku i sokach (umyte, rozcięte na płask, wysuszone i związane razem!)
– małe przedmioty metalowe (np. garnki, czajniki, wieszaki i parasole – druciany stelaż oddzielony od materiału).

Co ciekawe w Japonii nie ma pojemników na odzież używaną, a ubrania, pościel i koce przeznaczane są do utylizacji. W centrach metropolii i dzielnicach mieszkalnych, często nawet przy wielopiętrowych apartamentowcach nie ma znanych z polskich podwórek śmietników, a mieszkańcy w określony w grafiku dzień wywozu odpadów wystawiają worki ze śmieciami na ulice. Miejsca zostawiania śmieci są określone i często worki zabezpieczane są niebieskimi sieciami przymocowanymi do pobliskiego słupa lub ogrodzenia.

Japończycy produkują mnóstwo śmieci, bo zakupy są wielokrotnie pakowane, a produkty spożywcze jak np. mięso, ryby i owoce często sprzedawane są na plastikowych tackach dodatkowo owiniętych folią. Stoiska spożywcze oferują także szeroką gamę produktów gotowych do spożycia – od gotowych dań i sałatek po pokrojone owoce oraz obrane i poporcjowane warzywa, też sprzedawane w plastikowych opakowaniach. Mieszkańcy Japonii wyrzucają także ogromne ilości plastikowych butelek i jednorazowych pałeczek (waribashi) – rocznie 24 miliardy par (czyli blisko 200 par na osobę)! Ponadto, słyną z tego, że w pogoni za najnowszymi nowinkami technicznymi często wyrzucają w pełni sprawny sprzęt elektroniczny.

Natomiast bolączką turystów odwiedzających Japonię jest brak koszy na śmieci w miejscach publicznych, który szybko daje się we znaki. Często jedynym ratunkiem przed całodziennym noszeniem ze sobą butelek po napojach i opakowań, jest zignorowanie napisu „Zakaz wrzucania śmieci domowych” i skorzystanie z przeznaczonych dla klientów koszy przy supermarketach i sklepach całodobowych (konbini). Nikt też oficjalnie nie mówi o przyczynie tajemniczego zniknięcia koszy na śmieci z japońskich ulic – przypuszczalnie zostały one usunięte na fali paniki i podjęcia środków bezpieczeństwa po ataku z wykorzystaniem sarinu w tokijskim metrze przeprowadzonym 20 marca 1995 r. przez członków sekty Aum Shinrikyō (Aum – „Najwyższa Prawda”).

Ciekawe japońskie rocznice

 
W japońskim kalendarzu znajduje się wiele ciekawych, zarówno pełnych powagi jak i zupełnie niepoważnych, dni i rocznic. Przykładowo w sierpniu oprócz omawianych wcześniej rocznic zrzucenia bomb atomowych na Hiroshimę i Nagasaki, czy też dnia zakończenia wojny, wypadają mniej poważne „obchody”, jak np.: dzień dróg, komarów, fontann, skrzypiec, grillowanego mięsa (yakiniku) czy też zupek błyskawicznych.

Dziś natomiast obchodzona jest rocznica wprowadzenia w życie Prawa Ochrony Ważnych Zabytków Kultury (Bunkazai Hogohō Shikō Kinenbi). Przepisy zaczęły obowiązywać od 29 sierpnia 1950 roku, a rocznicę ich uchwalenia ustanowiono w następnym roku. Wydarzeniem, które stało się impulsem do stworzenia tego prawa był tragiczny w skutkach wypadek na terenie świątyni Hōryūji w Ikarudze pod Narą, której zachodnia część (Sai’in) stanowi najstarszy na świecie zespół architektury drewnianej. 26 stycznia 1949 r. wybuchł pożar, w którego wyniku spaleniu uległ parter budynku i bezcenne malowidła ścienne w Głównym Pawilonie (Kondō), którego czas powstania szacowany jest na okres przed rokiem 670 (pierwotny kompleks świątynny pochodzi z 607 roku). Właśnie rzeczony budynek był jednym z pierwszych zabytków odznaczonych mianem Skarbu Narodowego (kokuhō). Samo odznaczenie zostało wprowadzone w okresie Meiji (1868-1912), kiedy po początkowym okresie intensywnej westernizacji i bezkrytycznego przyjmowania wzorców zachodnich, Japończycy oprzytomnieli i zaczęli cenić i chronić własne dobra kultury. Instytucję kokuhō powołano do życia w 1897 r., jako drugi etap relizowania Prawa o Ochronie Starożytnych Chramów i Świątyni (Koshaji Hozonhō). Pierwotnie ochroną prawną zostały objęte 44 chramy i świątynie oraz 155 zabytków. Przepisy zostały znowelizowane właśnie w 1950 roku, kiedy wprowadzono także rozróżnienie na Ważne Zabytki Kultury (jūyō bunkazai) i Skarby Narodowe.

Około 20% kokuhō stanowią budynki: zamki, rezydencje i pałace, świątynie buddyjskie i chramy shintoistyczne. Natomiast pozostałe 80% to dzieła sztuki (malarstwo, kaligrafia, rzeźba, ceramika i wyroby z laki), miecze i znaleziska archeologiczne. Najłatwiej się z nimi zapoznać podczas podróży po Japonii lub wizyt w miejscowych muzeach. Szczególnie bogatą kolekcję mają Muzea Narodowe w Tokio, Kioto, Narze i na wyspie Kyūshū. Na tym tle wyróźnia się zwłaszcza placówka stołeczna, gdyż na jej terenie można fotografować nawet największe skarby japońskiej kultury! Jednak niewielu zwiedzających zdaje sobie z tego sprawę. Warunkiem jest wyłączenie lampy błyskowej w aparacie. Należy jedynie pamiętać, że na zdjęciach można uwieczniać jedynie eksponaty będące własnością muzeum – przedmioty wypożyczone z innych placówek muzealnych i świątyni oraz z kolekcji prywatnych są najczęściej objęte zakazem fotografowania.

Japońskie województwa

 

Tak jak Polska podzielona jest na regiony (np. Mazowsze, Podhale, Pomorze), Japonia także dzieli się na nieoficjalne, tradycyjne regiony (chiho) oraz oficjalne prefektury. Regionów jest 8, natomiast prefektur- aż 47. Największy region, a jednocześnie prefektura (jednak podzielona na 14 podprefektur) to Hokkaido.

System prefektur, czyli system podziału administracyjnego nazywa się to-do-fu-ken (都道府県). Każdy człon tej nazwy odnosi się do innego rodzaju prefektury:

-to (都)- Tokio- 1 metropolia,

-do (道)- Hokkaido- 1 dystrykt,

-fu (府)- Osaka i Kioto- 2 prefektury miejskie,

-ken (県)- 43 prefektury.

 

Edukacja w Japonii

 

Japonia posiada jeden z najbardziej restrykcyjnych systemów edukacji na świecie, który przekłada się na całe późniejsze życie. Ambitni rodzice czuwają nad edukacją swojego dziecka- jest to kwestia honoru rodziny!

W Japonii obowiązuje 5-stopniowy system edukacji:

1. przedszkole (yōchien, wiek 3 – 6 lat)

2. szkoła podstawowa (shōgakkō 6 klas, wiek 6 – 12 lat)- OBOWIĄZKOWA!

3. Szkoła średnia niższego stopnia (chūgakkō, 3 klasy, wiek 12 – 15 lat)- OBOWIĄZKOWA!

4. Szkoła średnia wyższego stopnia (kōtōgakkō lub koko, 3 klasy, wiek 15 – 18 lat)

5. Uniwersytet (daigaku, 4 – letni kurs odpowiadający tytułowi licencjata oraz 2- letni kurs magisterski,daigaku – in)

Program szkolny 

W Japonii nie ma ogólnonarodowego programu nauczania, lecz ramowy program edukacji wydany przez Ministerstwo Edukacji, który szkoły dostosowują do swoich potrzeb.

Przedmioty nauczania w szkole podstawowej: etyka, kaligrafia, jęz. japoński, matematyka, nauki społeczne, nauki przyrodnicze, muzyka, sztuka, wychowanie fizyczne i prowadzenie domu.

Przedmioty nauczania w szkole średniej niższego stopnia: etyka, kaligrafia, jęz. japoński, matematyka, nauki społeczne, nauki przyrodnicze, muzyka, sztuka, wychowanie fizyczne i prowadzenie domu + jęz. angielski.

Przedmioty nauczania w szkole średniej wyższego stopnia: etyka, kaligrafia, jęz. japoński, matematyka, geografia, historia, prawo i administracja,  chemia, biologia, fizyka, archeologia, muzyka, sztuka, wychowanie fizyczne, język angielski.

Nauka systemu pisma: obejmuje dwa sylabariusze i 1945 znaków pochodzenia chińskiego, trwa do końca szkoły średniej niższego stopnia, zatem dopiero w wieku 15 lat przeciętny uczeń jest w stanie przeczytać codzienną gazetę. Aby jednak móc czytać literaturę dużego formatu czy książki specjalistyczne, niezbędna jest dalsza nauka pisma.

Przebieg zajęć

W szkołach japońskich pierwszy semestr rozpoczyna się w kwietniu i kończy w lipcu, semestr drugi trwa od września do grudnia, a trzeci semestr od stycznia do marca. W ciągu roku szkolnego jest: 40 dni wakacji letnich, 2 tygodnie ferii zimowych i 2 tygodnie ferii wiosennych. Japońscy uczniowie mają zadawane prace domowe na wakacje. Pierwsze trzy dni nowego trymestru to seria testów obejmujących cały materiał z poprzedniego okresu.

Lekcje w szkole trwają od poniedziałku do piątku w godzinach 8.30 – 15.30, z przerwą obiadową między 12.30 a 13.25. Przed obiadem odbywają się zajęcia z poważniejszych przedmiotów, a po nim lżejsze lekcje, tj. języki obce, sport czy sztuka. W szkołach zawsze jest boisko 200 metrowe, 25 metrowy basen pływacki, a w salach gimnastycznych dwa boiska do koszykówki.

Po 15.30 uczniowie uczęszczają do różnego rodzaju klubów sportowych, artystycznych i naukowych, rzadko kto wychodzi więc ze szkoły wcześniej niż o 17.00.

Poza szkołami publicznymi drugim istotnym sektorem edukacji są juku, czyli popołudniowe szkoły prywatne, pełniące funkcje kursów przygotowujących do egzaminów wstępnych. Podczas zajęć w juku uczniowie uzupełniają materiał szkolny oraz uczą się strategii rozwiązywania testów. Juku są traktowane jako warunek zdanego egzaminu, uczęszcza więc do nich prawie 90% młodych Japończyków.

Szkolne realia

Klasy w szkołach liczą przeciętnie ok. 40 – 45 osób (ale zdarzają się i większe) i są dobierane według szczególnego klucza, tak, aby w każdej klasie było trochę uczniów bardzo zdolnych, trochę niezdolnych oraz większość przeciętnych.

Klasy podzielone są na grupy zadaniowe, które na przemian sprzątają klasy, korytarz, toalety i inne pomieszczenia szkolne, z powodzeniem zastępując personel sprzątający, ucząc się przy tym poszanowania publicznej własności, tak widocznego na japońskich ulicach.

Do szkół chodzi się tylko i wyłącznie w mundurkach (gaku ran), które różnią się nieco w zależności od przyjętych przez szkołę zasad. Dla dziewcząt będzie to jednak zawsze spódnica, często plisowana, białe podkolanówki, które nosi się nawet w zimie oraz stylizowany na marynarski żakiecik. Kolory strojów to granatowy, szary lub czarny. U chłopców zdecydowanie dominuje czerń, a najbardziej charakterystyczny strój z metalowymi guzikami i sztywnymi kołnierzykami przypomina mundur pruskiego huzara tudzież kominiarza. W szkole podstawowej strój jest zwykle mniej formalny, składa się z białej koszulki z krótkim rękawem i kołnierzykiem, płóciennych spodenek i kolorowej czapeczki. Makijaż, biżuteria i farbowanie włosów są surowo zabronione.

Posiłki szkolne dzielą się na dania podawane w szkolnej stołówce, które są typowe dla tego typu kuchni oraz na przygotowywane dzieciom przez mamy drugie śniadania nazywane ōbento (małe dzieła sztuki: pakowane w pudełka z laki składają się z dużego wyboru potraw kuchni japońskiej w niewielkiej ilości, skomponowanych kolorystycznie  i ozdobionych piklowanymi warzywami).

Istotną kwestią związaną ze szkolnymi realiami jest system starszeństwa. Uczniowie z młodszych klas (kohai) muszą zachowywać się wobec starszych uczniów (sempai) w sposób nienaganny, zwracać do nich grzecznie i sprzątać po nich po zajęciach dodatkowych. Ta wywodząca się z konfucjanizmu hierarchia oparta na starszeństwie jest typowa w całym japońskim społeczeństwie. Stąd też sensei (nauczyciel) to zawód cieszący się ogromnym szacunkiem w Japonii. W dosłownym tłumaczeniu oznacza „tego, który urodził się wcześniej”.

 Egzaminy

Na każdym etapie edukacji Japończykowi towarzyszą egzaminy testowe. W zasadzie jest to jedyny sposób sprawdzania wiedzy szkolnej. Aż do studiów uczeń otrzymuje promocję do następnej klasy automatycznie. Szkoła jest traktowana jak rodzaj kursu, który ma przygotować do egzaminu do następnej szkoły. Czas zdawania egzaminów wstępnych nosi nazwę shiken jigoku – „piekło egzaminów”.

Szczególnie wymagające są egzaminy na studia, bowiem dyplom jednej z siedmiu najlepszych uczelni w kraju (Uniwersytety: Tokijski, Hokkaido, Tohoku, Nagoja, Kioto, Osaka, Kiusiu) gwarantuje doskonałą karierę zawodową. Osoby, które nie dostaną się na studia nazywane są rōnin (dosłownie „człowiek fali”, tym mianem określano kiedyś samuraja bez pana, włóczęgę) i przez kolejny rok muszą uczęszczać na specjalne kursy uczące, jak skutecznie rozwiązywać testy. Szczęśliwi, którzy już dostaną się na wymarzony uniwersytet rozpoczynają tym samym najspokojniejszy okres w życiu, swoiste interludium między stresującą edukacją a równie bezlitosnym japońskim rynkiem pracy. W zasadzie od studentów nie oczekuje się wiele, dla przyszłego pracodawcy liczy się bowiem dyplom renomowanej uczelni, a nie uzyskana w toku studiów wiedza. Wychodzi się z założenia, że firma i tak nauczy przyszłego pracownika wszystkiego, co powinien wiedzieć. Zresztą firmy organizują rekrutację również za pomocą egzaminów wstępnych.

Japonia kontra reszta świata

Do roku 1868 Japonia była krajem odizolowanym od reszty świata. Okres izolacji trwał od 1603 roku. Wówczas to szogun Ieyasu ustanowił tzw. szogunat w Edo (dzisiejsze Tokio). Ieyasu narzucił społeczeństwu pewne nakazy oraz ustanowił wewnętrzny porządek, który miał zachować instytucję szogunatu przez jak najdłuższy okres. W tym celu jeden z późniejszych szogunów, Tokugawa, zabronił wszelkich kontaktów z zagranicą.

Pierwsi przybysze z zachodu dotarli na wyspy japońskie w XVI wieku – byli to kupcy portugalscy, którzy przywieźli ze sobą broń palną. Za nimi podążyli jezuici oraz kupcy z innych krajów — Holandii, Hiszpanii i Anglii. Szogunat obawiał się zagrożenia swojej pozycji w państwie zarówno ze strony chrześcijaństwa, jak i w związku z dostarczaniem na wyspy broni palnej przez kupców. Dlatego właśnie szogunat zabronił cudzoziemcom wstępu na wyspy japońskie. Ci, którzy już przebywali w Japonii, opuścili jej wyspy ze względu na prześladowania chrześcijan — Anglicy wrócili do ojczycny w 1623 roku, a Hiszpanie rok później). Jedynymi obcokrajowcami, którzy mogli zostać (a takżde podróżować między swym krajem, a Japonią), byli Holendrzy, bowiem jako protestanci nie oddawali oni czci obrazom i figurom, wobec tego nie mieli problemu z deptaniem wizerunków Jezusa i Matki Boskiej. Wizerunki takie nosiły nazwę fumi-e (踏み絵), czyli dosłownie „obrazy do deptania” i służyły rządowi japońskiemu do sprawdzania, czy dany obcokrajowiec wyznaje zakazaną przez szogunat religię. Jeśli nie chciał on przejść po obrazie, zostawał skazany na wygnanie, tortury, lub śmierć.

Fumi-e, czyli „obrazy do deptania”

Presja otwarcia się Japonii na świat rosła. Pierwszym, któremu udało się nakłonić Japończyków do zawarcia układu o przyjaźni, był amerykański komandor Matthew C. Perry, który zawinął do Zatoki Tokijskiej z czterema okrętami w 1853 roku. Podobne układy zostały podpisane z innymi państwami: Rosją, Anglią i Holandią. Ostatecznie w 1867 roku cesarz Meiji obalił ustrój feudalny szogunatu i przywrócił władzę cesarską.

W Japonii rozpoczął się okres budowy kapitalizmu. Kraj czerpał z dorobku zachodu wprowadzając nowoczesne instytucje polityczne i tworząc nowoczesny ustrój społeczny. W krótkim czasie na wyspach japońskich powstał nowoczesny przemysł. Społeczeństwo było zachęcane do przyjmowania zachodnich stylów, mody, kultury i obyczajów.

Po pierwszej wojnie światowej Japonia znalazła się wśród państw zwycięskich oraz została zaliczona do grona mocarstw światowych. W związku z wybuchem wojny na Pacyfiku w 1941 roku, przegranej państw osi Rzym-Berlin-Tokio oraz zrzuceniem bomb nuklearnych na Hiroszimę i Nagasaki, Japonia wyczerpana i zmęczona przyjęła warunki kapitulacji przedstawione przez aliantów i poddała się.

Stany Zjednoczone przez sześć lat po zakończeniu drugiej wojny światowej sprawowały nad Japonią kontrolę. Japonia nie miała prawa prowadzić własnej polityki zagranicznej. Rządy w państwie sprawował generał Douglas McArthur. Rząd gen. McArthura wprowadził szereg reform. Dokonano m. in. zmian społeczno-politycznych, dotyczących własności gruntów rolnych, związków zawodowych, przyznania kobietom praw obywatelskich oraz zagwarantowania podstawowych praw obywatelskich wszystkim na równi, jak też likwidacji zaibatsu (wielkich korporacji finansowych).

 

źródło zdjęć: artandtheology.org, japansocietyny.blogspot.com, happy-korova.ru